• Masal tekerlemeleri
• Oyun tekerlemeleri

• Tцren tekerlemeleri

Tekerleme Цrnekleri

TЬRKЬ

Tьrkiye'nin sцzlь geleneрinde, bir ezgi ile sцylenen halk юiirinin her зeюidini gцstermek iзin en зok kullanэlan ad "tьrkь"dьr. Цzel durumlarda ya da ezginin, sцzlerin зeюitlemesine gцre ninni, aрэt, deyiю, hava adlarэ da kullanэlmaktadэr.

Tьrkь Цrnekleri

NЭNNЭ

Зocuрun uyumasэnэn saрlanmasэ ya da aрlamasэnэn durmasэ iзin, sade bir dille ve hece цlзьsьne gцre ezgili olarak sцylenen ьrьnlerdir. Sцyleyeni belli olmayan bu ьrьnler dцrtlьklerden ve nakarat bцlьmlerinden oluюur.

Ninni Цrnekleri

AРIT

Doрal afetler, цlьm, hastalэk vb. зaresizlikler karюэsэnda korku, heyecan, ьzьntь, isyan gibi duygularэ ifade eden ezgili ьrьnlerdir. Aрэt sцyleme iюine aрэt yakma, aрэt sцyleyenlere ise aрэtзэ denilmektedir.

Aрэt Цrnekleri

MASAL

Hayal ьrьnь olan, bilinmeyen bir zamanda geзen, anlatэlanlara inandэrmak iddiasэ bulunmayan anlatэm tьrьdьr. Dinleyicinin dikkatini masalda toplayabilmek iзin masalэn baюэnda, sonunda ve bazen uygun gцrьlen yerlerde masal tekerlemeleri sцylenmektedir.

Masal Цrnekleri

FIKRA

Yaюamsal olaylardan hareketle anlatэlan, anlatэlanlardan bir sonuз зэkarma amacэnda olan, nьkte, hiciv, mizah unsuru barэndэran kэsa sцzlь ьrьnlerdir.

Nasreddin Hoca fэkralarэ

HЭKВYE

Kaynaрэnэ gerзek yaюamdan alan, anlatэya sazэn - ezginin eюlik ettiрi, ses ve mimiklerin kullanэldэрэ uzun soluklu anlatэm tьrьdьr.

Boyutlarэ aзэsэndan ikiye ayrэlэrlar:

1. Efsaneden, masaldan ya da gerзek yaюamdan alэnmэю, bir tek olay зevresinde geзen yapэsэ basit, kэsa hikвyelerdir. Tьrkьleriyle birlikte en зok iki saatlik anlatma sьresi vardэr.
2. Daha зok kalabalэk kiюileri, birbiri ardэndan gelen beklenmedik durumlarэ ve bunun sonucu olarak da az зok зapraюэklaюan olaylarэ birbirine ekleyerek anlatэya uzun bir sьre saрlayan hikвyeler. Bu hikвyeler 1-7 gece devam edebilir.

Hikвye Цrnekleri

BЭLMECE

Doрa olaylarэ ile insan, hayvan ve bitki gibi canlэlarэ, eюyalarэ, dinо konu ve motifleri kapalэ bir юekilde soran зaрrэюэmlarla bulunmasэnэ amaз edinen kalэplaюmэю sцzlerdir. Bu sцzlerin karюэlэklarэ tartэюэlmadan kabul edilmiюtir.

Bilmece Цrnekleri

ATASЦZЬ

Atalarэmэzdan gьnьmьze kadar ulaюan, belirli bir yargэ iзeren, sцyleyeni belli olmayan dьz konuюma iзinde kullanэlan sцzlerdir.

Atasцzь Цrnekleri

EFSANE

Halk edebiyatэ ьrьnlerinden biri olan efsaneler, geзmiюle gьnьmьz arasэnda kьltьrel aktarэmэ saрlayan, insanэn ve onun oluюturduрu kьltьrel yapэnэn anlaюэlmasэna katkэda bulanan alanlardan biridir. Gerзek ve hayali varlэklara, yer ve olaylara olaрanьstь цzellikler atfederek oluюturulan, anlatэlanlarэn gerзek olduрuna iliюkin inanзla birlikte kiюinin bireysel - toplumsal yaюamэnэ yцnlendiren sцyleyeni belli edebiyat tьrlerinden biridir. Konularэna gцre юцyle sэnэflandэrэlэr;

• Tarihi yer, kiюi ve olaylarla ilgili efsaneler
• Olaрanьstь varlэklarla ilgili efsaneler
• Hayvanlarla ilgili efsaneler
• Dinsel konularla ilgili efsaneler
• Bitki ve aрaзlarla ilgili efsaneler
• Doрal зevre ve olaylarla ilgili efsaneler

Efsane Цrnekleri

ЭLENЗLER (BEDDUALAR)

Эlenзler (beddualar), gьnlьk yaюantэmэzэn ayrэlmaz bir parзasэ, halkbiliminin de зok цnemli bir konusudur. Bьyьklerin kьзьklere, kьзьklerin bьyьklere ya da kэzgэn insanlarэn birbirlerine karюэ olan цfkeleri, hэnзlarэ, kэzgэnlэklarэ, зaresiz direniюleri hep o sцzlerde yansэr. Onlar yalэndэr, yapmacэksэzdэr, anlamэ aзэktэr. Umutlarla umutsuzluklarэn, korkularla sevinзlerin, цfkelerle piюmanlэklarэn bir bileюkesidir o sцzler. Эnegцl’de sцylenen o sцzlerden bir demeti юцyle sэralayabiliriz.

ЭSЭMLER, TAKMA ADLAR VE KONMA NEDENLERЭ

Эsimler ve takma adlar bir arada yaюayan insanlarэ daha kolay tanэmaya, birbirinden ayэrt etmeye yarayan simgelerdir. Bayan isimleri genellikle yumuюak tatlэ, melodili, kulaрa hoю gelen ve insanэn hoюuna giden sцzcьklerden oluюmaktadэr. Erkek isimleri ise erkek kimliрine daha uygun dьюen sert sцzcьklerden meydana gelmektedir. Bu sцzcьkler, erkeklerin yaюam biзimindeki gibi kuvveti simgelemektedir.

Takma adlar, kiюilerin kimlerden olduрunu ayэrt etmede daha belirleyici unsur olarak karюэmэza зэkmaktadэr. Takma adlarэn doрuю nedenleri arasэnda meslek, зalэюkanlэk, tembellik, yerleюim merkezi, etnik kцken, kэskanma duygusu, gэpta duygusu, fiziksel цzellikler, зevreye karюэ tutum, aileyle ilgili geзmiюten gelen sцylem gibi nitelikler yer almaktadэr.

Эnegцl’de kullanэlan isimler, Tьrkiye’nin her tarafэnda kullanэlan isimlerdir. Bu nedenle onlardan цrnekler verilmesine gerek gцrьlmemiюtir. Takma adlar ve konma nedenlerine цrnek olur dьюьncesiyle halk kesiminden seзilen цrneklerle yetinilmiюtir. Bu цrnekler юцyle sэralanabilir.

• Acaroрullarэ: “Acar” soyadэndan ileri gelmekte, aynэ aileden gelen tьm bireyleri anlatmaktadэr.
• Akbabalar: Soyadэ “Akbaba” olan ailenin bireylerine denir.
• Almanyalэlar: Bir sьre Almanya’da kaldэklarэ iзin bu adla anэlэrlar.
• Amet Зavuюlar: Askerde зavuю olarak gцrev yaptэрэndan dolayэ bu adla tanэnэrlar.
• Arabacэ Yaюar: At arabasэyla geзimini saрladэрэndan dolayэ denir.
• Ballэklэ Sьtзь Hasan: Ballэk kцyьnden gelme olup sьt sattэрэ iзin bu adla anэlэr.
• Bekзiler: Aile bьyьрьnьn mesleрi bekзilik olduрu iзin.
• Belbeller: Aile bьyьрь berberlik yaptэрэ iзin.
• Calgэcэ Arif: Dьрьnlerde зalgэcэlэk yaptэрэ iзin.
• Зargan Hatзe: Зok konuюtuрu iзin.
• Deрirmenciler: Kцylerinde deрirmenleri olduрu iзin.
• Elektrikзi Selimler: Selim isimli kiюinin aile boyu bu iюi yapmasэ nedeniyle bцyle anэlmaktadэr.
• Ezan Dede: Ezana on dakika varken camiye gittiрi iзin.
• Fэrэncэlar: Fэrэnlarэ olduрu iзin.
• Gцlemenliler: Gцlemen kцyьnden geldikleri iзin.
• Habeю Osman: Ne yaptэрэnэ tam olarak bilemediрi iзin.
• Karabэyэk Mustafa: Kara bэyэklэ olduрu iзin.
• Koreliler: Aile bьyьрь Kore’de savaюtэрэ iзin.
• Kьrt Yusuf: Kendisinin hangi kцkenden geldiрini anlayabilmek iзin.
• Lьmbeli Mustafa: Lьmbe kцyьnden geldiрi iзin.
• Pomak Ahmet: Pomak olduрunu belirtmek iзin.
• Saрarlarэn Fatma: Babasэ saрэr olduрu iзin.
• Seyde Aрalar: Зok mallarэ olduрu iзin.
• Юiюko Fadime: Зok юiюman olduрu iзin.
• Tatarlar: Tatar kцkenli olduрu iзin.
• Tekel Hatзe: Sьrekli Tekel’e gidip mal aldэрэ iзin.
• Tilki Remzi: Kurnaz olduрu iзin.
• Topal Sьlko: Topal Sьleyman anlamэnda.
• Topзu Mustafa: Top diktiрi iзin.
• Torunlar: Torunuyla gezerken herkesin ilgisini зektiрi iзin.
• Uzun Caferler: Зok uzun boylu olduрu iзin.
• Yэlanlэ Karэ: Kadэnэn iзinde yэlan olduрuna inanэldэрэ iзin.
• Sedirlinin Aziz Efendi
• Yaрcэlarэn Ahmet Aрa
• Kэl boyunun Ali Efendi
• Зэravzэn Ali
• Tahta Pэcaрэn Цmer
• Yorgansэzэn Ьssьn Oyma kapэlэnэn Hьseyin
• Altэ aylэрэn Ali Bey

HALK EDEBЭYATI KONULU HAGEM YAYINLARI

• Цykьleriyle Aрэtlar, Ahmet Z. Цzdemir, 1994
• III. Milletlerarasэ Tьrk Halk Edebiyatэ ve Folkloru Kongresi Bildirileri, 1995
• Эpekyolu Uluslararasэ Halk Edebiyatэ Sempozyumu Bildirileri, 1995
• Nasrettin Hoca Sempozyumu Bildirileri, 1997
• V. Milletlerarasэ Tьrk Halk Kьltьrь Kongresi Halk Edebiyatэ Seksiyon Bildirileri 1-2, 1997
• 1994-1995 yэllarэ Halk Юairleri Arasэ "Aile ve Toplum" ile "Hoюgцrь" Konulu Юiir Yarэюmalarэ
• Yazarэ Belli Olmayan Bir Fьtьvvetnвme, Doз. Dr. Эbrahim Aslanoрlu, 1997
• Halk Edebiyatэnda Hz. Ali Cenknвmeleri Prof. Dr. Эsmet, 1997
• Dobruca Tьrk Halk Edebiyatэ Metinleri Prof. Dr. Enver Mahmut, Dr. Nedret Mahmut, 1997
• Pertev Naili Boratav'a Armaрan, 1998
• Yaюayan Halk Ozanlarэ Antolojisi, 1993