ELMALI SİKKELERİ
"Yüzyılın Definesi"

Elmalı Sikkeleri'nin Tarihçesi

M.Ö. V. Yüzyılda Perslerin Yunanistan'ı istila etmelerinden sonra Atina Şehir Devleti'nin önderliğinde Akdeniz çevresi şehirlerinden oluşan bir birlik kurulmuştu (Atik - Delos Deniz Birliği). Birliğin bir merkezi ve bir bütçesi vardı. Her ülke kendi bastığı gümüş sikkeden kendi gücü oranında katkıda bulunuyordu.

1984 yılında Antalya'nın Elmalı İlçesi'nde kaçak kazılar sonucu bulunan yüzyılın definesi Elmalı Sikkeleri o bölgede bulunan bütün şehir devletlerinin paralarını içeriyordu. Yaklaşık 1900 adet sikkenin binden fazlası ise Likya bölgesindeki şehir devletlerinin parası idi ve içlerinde şimdiye kadar bilinmeyen hanedanların sikkeleri de vardı.

Söz konusu sikkelere yüzyılın definesi denmesinin en önemli nedeni; Yunanlılar Persleri yendikleri için bir anı parası çıkarmışlardı. Normal olarak o zaman para birimi bir drahmi, en fazla 4 drahmi iken anma nedeniyle 10 drahmilik para çıkarılmıştı (10 drahmilik para = Dekadrahmi).

Bu sikkeler çok az sayıda basılmıştı ve 1984 yılına kadar dünyada sadece 13 tanesinin varlığı bilinmekte idi. Elmalı Definesi'nde ise bunlardan 14 tane bulunmaktaydı.

Elmalı Definesi'nin bulunmasıyla insanlık tarihinin bilinmeyen önemli bir bölümü aydınlanmış ve dünyada bilinen Dekadrahmi sayısı iki katına çıkmıştır.

Elmalı Sikkelerinin Anadolu'ya Geri Getirilişi

Antalya / Elmalı Bayındır Köyü'nde kaçak kazılarda 1900 adet gümüş sikke bulunmuştur.

18 Nisan 1984 tarihinde Antalya / Elmalı İlçesi'nin Bayındır Köyü'nde gerçekleştirilen kaçak kazılar sonucunda yaklaşık 1900 adet gümüş sikke bulunmuştur. Kaçak kazının ihbar edilmesi sonucunda kazıyı yapanlar ve sikkeleri pazarlamak isteyenler Mali Polis tarafından takibe alınmışlar ve tutuklanarak çeşitli cezalara çarptırılmışlardır.

Ancak yurtdışına kaçan ve defineyi Avrupa ve ABD.'nde müzayede firmalarına, özel koleksiyonlara pazarlayan Fuat Üzülmez, Edip Telliağaoğlu ve Nevzat Telliağaoğlu hakkında gıyabi tutuklama kararı bulunmaktadır. INTERPOL kırmızı Bülteni ile aranan Edip Telliağaoğlu ayrıca Türk vatandaşlığından çıkarılmıştır. Fuat Aydıner ise Şubat 1989'da İstanbul'da tutuklanmıştır.

10 Mart 1988 tarihinde Los Angeles'ta antik sikke müzayedecisi "Numismatic Fine Arts" adlı şirketin çıkardığı katalogta Elmalı Sikkelerinden 10 adeti yayınlanmıştır. Katalogta sikkeler "Güney Anadolu'da 1984 yılında bulunmuş" cümlesiyle tanıtılmıştır.

1986 yılında araştırmacı - gazeteci Özgen ACAR'ın olaydan haberdar olmasıyla meydana gelen gelişmeler sonucunda; sikkelerin ülkemize kazandırılması süreci başlamıştır.

Türk Hükümeti anılan açık artırmaya müdahale ederek, sikkelerin satışını durdurmuştur. Fima sahibine söz konusu 10 sikkenin ülkemizden kaçırıldığının avukatlarımız aracılığı ile bildirilmesi üzerine sikkeler herhangi bir bedel ödenmeksizin ve dava yoluna gidilmeksizin ülkemize iade edilmiştir.

26 Mayıs 1988 tarihinde ise bu kez Zürih'te 3 adet Elmalı Sikkesi "Bank Leu" adlı müzayede firmasınca satışa çıkarılır. Los Angeles'ta gerçekleştirilen girişimler Zürih'te tekrarlanır ve sikkelerin iadesi sağlanır.

Mayıs 1991 tarihinde yine Zürih'teki bir başka müzayede firması olan "Tkalec", 3 sikkeyi açık arttırmaya çıkarınca aynı girişimlerle bunlar da geri alınır.

Bugün 16 adet Elmalı Sikkesi Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesi'nde korunmaktadır.

Bayındır Köyü'nde kaçak kazı ile bulunan sikkelerin büyük bölümünün Amerikalı işadamı, Koleksiyoncu William Koch'ta olduğu saptanmıştır. Yaklaşık 1800 sikkenin William Koch'un da dahil olduğu OKS Partners Şirketince satın alındığı saptanmıştır.

Adı geçen koleksiyoncudan sikkelerin iadesi talep edilmiş ancak olumlu bir sonuç alınamaması üzerine 1989 yılında ABD Massachusetts Eyalet Mahkemesi'nde dava açılmıştır.

Söz konusu davayı ABD'de "Lidya Eseleri" davasını da takip eden Herrick Feinstein Avukatlık Firması'nın takip etmesi konusunda New York Başkonsolosluğu'nun yetkili kılınması kararlaştırılmıştır.

Söz konusu dava ile ilgili olarak 8 Haziran 1994 tarihinde iki önemli karar alınmıştır. Bunlardan birincisi 1983 yılında yürürlüğe giren 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu'na davalıların getirmek istedikleri yorumun mahkeme tarafından reddedilmesi, ikinci kararı da, davalıların zaman aşımı savının reddedilmesidir.

Avukatlarımızın 17-23 Nisan 1996 tarihleri arasında ziyaret sırasında; dondurulan dava ile ilgili olarak karşı tarafın önerileri Sayın Bakanımıza iletilmiş, Bakanımızın talimatları doğrultusunda mahkemenin sonuna kadar gidilmesi kararı alınmıştır. Mahkeme karşı tarafça belirlenen T.C. şahitlerinin ifadelerinin alınmasına başlanmıştır. Buna göre Büyükelçi Şükrü ELEKDAĞ 11 - 20 Eylül 1996, Büyükel.i Murat SUNGAR 16 - 26 Ekim 1996, Prof. Dr. Engin ÖZGEN 27 Ocak - 9 Şubat 1997, Altan AKAT 25 Şubat - 8 Mart 1997, Kayhan DÖRTLÜK 8 - 19 Nisan 1997, Dr. Nurettin YARDIMCI ise 4 - 17 Mayıs 1997 tarihlerinde New York'a gönderilmiştir.

1 Aralık 1997 tarihlerinde yapılacağı belirtilen davanın son duruşması 9 Mart 1998 tarihine alınmış, ancak daha sonra duruşmanın tekrarı ileri bir tarihe ertelendiği Avukatlarımız tarafından bildirilmiştir.

1998 yılı içerisinde yoğun görüşme ve çalışmalar sonucu Elmalı Sikkelerini elinde bulunduran taraflarla anlaşma noktasına gelinmiş ve davadan vazgeçilerek 1661 adet sikkenin ülkemize iadesi ile ilgili anlaşma 1 Şubat 1999 tarihlerinde Kültür Bakanı İstemihan TALAY tarfından imzalanmıştır.

Bu nedenle 4 Mart 1999 günü ABD / Washington Büyükelçiliğimizde bir tören düzenlenmiştir ve bu törende Bakanlığımız adına Anıtlar ve Müzeler Genel Müdür Vekili Kenan YURTTAGÜL tarafından Mr. Koch'a bir rozet verilmiştir.

20 Nisan 1999 tarihinde Anadolu Medeniyetleri Müzesi Müdürü İlhan TEMİZSOY ve Arkeolog - Numismat Tevfik GÖKTÜRK ülkemize getirilecek sikkelerin teslim çalışmaları için ABD / New York şehrine gitmişlerdir.

Elmalı Sikkeleri 28 Nisan 1999 tarihinde Kültür Bakanı Sayın İstemihan TALAY tarafından ülkemize getirilmek üzere teslim alınarak, 29 Nisan 1999 tarihinde Ankara'ya getirilmiştir.

Yüzyılın definesi olarak tanımlanan bu sikkelerin, 21. yüzyıla girerken Türkiye'ye kazandırılmasından insanlık adına onur duymaktayız.