Meteoroloji: Atmosfer tabakası içinde
oluşan tüm olayları ve bunlarla ilgili değişimleri konu
edinen bir bilim dalıdır. Atmosfer tabakası içindeki olaylar
basınç, sıcaklık, yağış, buharlaşma, bulut ve bulutluluk,
güneşlenme ve rüzgarlar olarak sıralanabilir.
Teknik ve teknolojik yetersizlik içindeki
toplumlarda, yüzyıllara dayalı yerel deneyim görgü ve
tahminlerle atmosfer olaylarına ilişkin önceden bilinebilirlik
oranı yüksek denilebilecek bir düzeye ulaşmıştır. Yaşantılarında
doğal etkenlere bağlı olan geleneksel yapılı toplumlarda,
hava tahminleriyle ilgili kültürel miras, deneyim ve bilgi
birikimi, kültürel bütün içerisinde önemli yer tutar.
Bu tür toplumlar, çoğunlukla atalardan edindikleri hava
tahmini yöntemlerinde çok az denilebilecek bir oranda
yanılgıya düşerler. Yaşama savaşının verildiği doğa acımasız
ve yıkıcı olabilmektedir. Bu nedenle geleneksel yapılı
toplumlarda, doğa karşısındaki yetersizliğin, zayıflığın
giderilebilmesi onun insanoğlu için hazırladığı tuzakların
önceden tahmin edilebilmesiyle imkan kazanmaktadır. Özellikle
balıkçı topluluklarda hava tahminlerinde doğruluk oranının
yüksek oluşu göz önünde bulundurulursa, onların hayatında
atmosfer olayının önemi daha iyi anlaşılacaktır. Balığa
çıkmadan ya da göçe başlamadan havanın nasıl olacağını
en azından tahmin etmek, yaşamını sürdürmenin dayanağı
görünümünü almaktadır.
Geleneksel toplumlarda kimi kutsama, ayin,
tören vb. uygulamaların doğal olaylara başat olabilmek
amacıyla yapıldığı gözlenmiştir.
Bu türden toplumlar kendi yaşantılarında
etkisini belirgin bir biçimde gördükleri doğal olayları
etkinin türü ile de adlandırılmışlardır. Bunun en güzel
örneğini kimi rüzgar adları verir. "Çanak gurudan", "Macuk
gıran", "Moza gıran" gibi...
Değişik yörelerden değişik zaman dilimlerinde
görünüp izlenebilen Güneş, Ay ve diğer yıldızlar uzun
süreli gözlemlerde, hareketleri ile bir şaşmazlığın-periyodikliğin
sembolü olmuşlardır. İşte bu nedenledir ki, gökyüzü bilinen
tüm tahminlerin temelini oluşturan ögelerin merkezi durumuna
gelmiştir. Değişik yörelerde halk gökcisimlerine değişik
adlar vermiş, onlarda hayata etkin gizler aramıştır. Ülker
adı verilen yıldız bunun en güzel örneğidir. Bazı yörelerde
özellikle yaz aylarında ülker adı verilen yıldızın etkisiyle
bitkilerin ve hayvanların zarar göreceğine inanılır. Bu
etkiden korunmak için çeşitli tedbirler alınır.
Halk meteorolojisi alanında halkın bilgi
ve tecrübesine örnek oluşturan başka bir olayda eyyam-ı
bahur günleridir. Eyyam-ı bahur halk arasında ağustosun
ilk haftası olarak kabul edilen yılın en sıcak günlerinin
adıdır. Halkımız güneş ışınlarının en etkin olduğu kabul
edilen bu günlerde birtakım inançlara bağlı olarak bazı
uygulamaların yapılması gerektiğine inanır. Bu inanç ve
uygulamalar özellikle bitkiler üzerinde yoğunlaşır.
Halk Kültürleri'ne Dönüş