Türk, şair, yazar. Tanzimatla başlayan Batılılaşma hareketinin
öncülüğünü yaparak dil, edebiyat ve düşünce yaşamının gelişmesinde
etkili olmuştur.
İbrahim Şinasi 5 Ağustos 1826'da İstanbul'da doğdu, 13
Eylül 1871'de aynı kentte öldü. Topçu yüzbaşısı olan babası
Mehmed Ağa 1829'da Osmanlı-Rus Savaşı sırasında vurularak
ölünce, annesi onu yakınlarının desteğiyle büyüttü. Şinasi
ilköğretimini Mahalle Sıbyan Mektebi'nde ve Feyziye Okulu'nda
tamamladıktan sonra Tophane Müşiriyeti Mektubî Kalemi'ne
katip adayı olarak girdi. Burada görevli memurlardan İbrahim
Efendi'den Arapça, Farsça, ve Osmanlıca'nın yazı kurallarını
öğrendi, gene aynı kalemde görevli eski adı Chateauneuf
olan Reşat Bey'den Fransızca dersi aldı. Bu görevindeki
çalışkanlığı ve başarısı nedeniyle önce, memurluk sonra
hulefalık derecesine yükseltildi. 1849'da bilgisini artırması
için devlet tarafından Paris'e gönderildi. Burada matematik,
tarih, doğabilim ve toplumsal bilimlerle ilgilendi. Edebiyat
ve dil konularındaki çalışmalarını sürdürdü. Doğubilimci
De Sacy ailesi ile dostluk kurdu Ernest Renan'la tanıştı,
Lamartine'in toplantılarını izledi. Doğubilimci Pavet de
Courteille'e bilimsel çalışmalarında yardım etti. Dilbilimci
Littré ile tanıştı. 1851'de Société Asiatique'e üye seçildi.
1854'te Paris dönüşünde bir süre Tophane Kalemi'nde çalıştı.
Daha sonra Meclis-i Maarif üyeliğine atandı. Encümen-i Daniş'te
(ilimler akademisi) görev yaptı. Koruyucusu sadrazam Mustafa
Reşit Paşanın görevinden ayrılması üzerine, eğitim ve öğretim
kurultayına sakalını keserek geldiği için üyelikten çıkarıldı.
Reşit Paşa 1857'de yeniden sadrazam olunca, Şinaşi de eski
görevine döndü. 1860'da Ağah Efendi ile birlikte Tercüman-ı
Ahvâl gazetesini çıkardı. Devlet işlerini eleştirmesi ve
Sultan Abdülaziz'e karşı girişilen eylemin düzenleyicilerinin
yanında yer alması nedeniyle 1863'teki Meclis-i Maarif'teki
görevine son verildi. Gazeteyi Namık Kemal'e bırakarak,
1865'te Fransa'ya gitti. Orada sözcük çalışmalarına yöneldi.
Société Asiatique üyeliğinden ayrıldı. 1867'de İstanbul'a
döndü. Kısa bir süre sonra yeniden Paris'e gitti. Burada
kaldığı iki yıla yakın sürede, Fransa Ulusal Kitaplığında
araştırmalar yaptı. 1869'da İstanbul'a dönünce bir basımevi
açtı, yapıtlarının basımıyla uğraşmaya başladı. Kısa bir
süre sonra beyin tümöründen öldü.
19.yy başları, Osmanlı İmparatorluğu'nun bir çöküşün eşiğine
geldiği yıllardı. Batı'ya yönelerek ve Batı'nın desteğiyle
önlenebileceğine inanmıştı. Batılılaşma hareketiyle birlikte
yeni insanın yetişmesinde etkili olabilecek olan batı kültürünü
ve onun kaynaklarını tanıtma amacı ön planda tutularak Avrupa'ya
öğrenci gönderilip onların bu yönde eğitilmesine çalışılıyordu.
Bu grup içinde yer alan Şinasi Batı, özellikle di Fransız
Kültürüyle de çalıştı. Şinasi, ülkenin uygarlaşma yoluyla
gelişebileceğini bunun da Batı örnek alınarak eğitim alanında
uygulanacak akılcı bir yöntemle gerçekleşebileceğini savunmuştur.
Bu amaçla yazarlığında çok yönlü bir çaba içine girmiştir.
Gazete çıkarmış, makale, şiir ve oyun yazmış, sözlük çalışmaları
yapmıştır. Halkın "aydınlatılmasına" yönelik bu çalışmalarında
eğitime önem vermiştir. Dilin yalınlaştırılması ve edebiyatın
halkın anlayabileceği bir dille yazılması çabasının ilk
örneklerini ortaya koymuştur.
Batılılaşma sorununa yaklaşımında savunduğu düşünceleri
gazeteciliği aracılığıyla halka iletmiştir. Bu amaçla kaleme
aldığı yazılarını önce Tercüman-ı Ahvâl'de daha sonra da
Tasvir-i Efkâr'da yayımlamıştır. İmparatorluğun iktisadi
ve toplumsal yapısının gelişimine ilişkin sorunlara değinerek,
halkın yönetiminde söz sahibi olması düşüncesini savunmuş,
"ulus", "Özgürlük", "kamuoyu", "yasal haklar", "basın özgürlüğü
gibi", o günün düşün yaşamına henüz girmemiş birtakım yeni
kavramları tartışma gündemine getirmiştir.
Düzyazılarında yalın bir dil kullanılmıştır. Dili Osmanlıca'nın
süslemelerinden arındırarak doğru ve güzel yazmaya öncelik
tanınmıştır. Dildeki yalınlaşma çabasını edebiyat ve tiyatro
alanlarındaki yenileştirme çalışmalarıyla desteklemiştir.
Batı şiirini tanıtma, yeni şiir biçimlerini edebiyata sokma
amacıyla Fransız şairlerinden çeviriler yapmıştır.
"Kim Kimdir" Listesine Dönüş